Mówienie z pamięci
Kiedy: Kwiecień - październik 2026
Gdzie: Plac Wolności Katowice
Pomysłodawca projektu:
Łukasz Borkowski
Projekt „Mówienie z pamięci” zakłada serię działań artystycznych rozgrywających się na pustym postumencie na placu Wolności w Katowicach. Wspólnym mianownikiem poszczególnych instalacji będzie podważanie ugruntowanych modeli opowiadania o przeszłości.
Plac Wolności można potraktować jako laboratorium badań nad historią regionu. W ostatnich stu dwudziestu latach w tym miejscu prezentowanych było pięć różnych pomników. Na przełomie wieków był to monument celebrujący Dwóch Cesarzy (Wilhelma I i Fryderyka III). Po przyłączeniu Katowic do Polski umieszczono tam Pomnik Poległych Powstańców Śląskich. Po wybuchu II wojny światowej, ustawiono w tym miejscu obelisk poświęcony pamięci żołnierzy niemieckich, po wojnie — dwa pomniki wdzięczności dla Armii Czerwonej. Po protestach mieszkańców, w 2014 roku figury przeniesiono na miejscowy cmentarz żołnierzy radzieckich.
Na placu Wolności pozostał pusty postument, który od ponad dziesięciu lat czeka na nowy pomnik będący symboliczną biopsją zbiorowej pamięci mieszkańców miasta.
Projekty artystów i artystek zaproszonych do jego czasowego przejęcia, wyrastają z potrzeby przepisywania historii, przełamywania zbiorowej amnezji, a także stawiania pytań o metody konstruowania archiwów pod kątem dziedzictwa niematerialnego, czy wątków środowiskowych.
Tytuł całego cyklu kładzie nacisk na afektywny wymiar jednostkowego doświadczenia. Mówienie z pamięci jest odwrotnością czytania z kartki, czyli odtwarzania oswojonych, kanonicznych narracji. Przywoływanie z pamięci pociąga za sobą zająknięcia, przejęzyczenia i błędy, które w swojej niedoskonałości umożliwiają dotarcie do niewypowiedzianych do tej pory wątków.
Wpisane w projekt nasłuchiwanie uciszanych głosów pozwala nie tylko na budowanie alternatywnych narracji historycznych, ale przede wszystkim na przyglądanie się wyrastającym z nich modelom wspólnej przyszłości.
Zespół kuratorski:
Marta Lisok i Grzegorz Hańderek
Pierwsza odsłona cyklu:
To, co zobaczysz nigdy nie wróci Instalacja Szymona Szewczyka
kwiecień 2026 - październik 2026
Biogram artysty:
Szymon Szewczyk (ur. 1989 r.) Artysta audiowizualny, scenograf, projektant. Autor muzyki teatralnej i eksperymentalnego projektu DMKHV. Absolwent Aka- demii Sztuk Pięknych w Katowicach. Tworzy obrazy, obiekty, kolaże oraz insta- lacje. Interesują go relacje człowieka z jego materialnym i kulturowym otocze- niem oraz poszukiwanie nieoczywistych powiązań między z pozoru odległymi zjawiskami, a także teorie spiskowe, kreatywna prowizorka, tymczasowość, DIY, nadmiar informacji, podejrzane naukowe teksty, głupie żarty, śmiertelna powaga, śmieci, imitacje, zmyślone rytuały, oswojona egzotyka.
Sztuka jest dla niego sposobem na szukanie niedopasowań, zakłóceń, błędów i zaskoczeń w pozornie uporządkowanym świecie.
Swoje prace prezentował m.in. w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujaz- dowski w Warszawie, w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w ramach festiwalu „War- szawa w Budowie 2016”, MOS w Gorzowie Wielkopolskim, BWA w Katowicach, CSW Kronika w Bytomiu, Galerii Szarej, Kasia Michalski Gallery w Warszawie czy Rondzie Sztuki w Katowicach. Realizował scenografie m.in. w Teatrze im. J. Słowackiego i Narodowym Starym Teatrze w Krakowie, Teatrze im. J. Osterwy w Lublinie i Teatrze Śląskim w Katowicach. Współpracował również z Festiwa- lem Ars Cameralis, Bunkrem sztuki w Krakowie, Biurem Dźwięku Katowice i Fundacją Soundscape.
Abstrakcyjna forma zaprojektowana przez Szymona Szewczyka w ramach pro- jektu „Mówienie z pamięci” jest inspirowana szalunkiem, czyli drewnianą kon- strukcją służącą do nadawania kształtu mieszance betonu.
Roboczy charakter obiektu sugeruje, że proces wznoszenia nowego pomnika trwa, być może nigdy nie zostanie ukończony. Deskowanie blokuje spojrzenie odbiorców i uniemożliwia poznanie ostatecznego kształtu rzeźby.
Szymon Szewczyk pozwala lokalnej historii pracować w pamięci mieszkańców. Zaprojektowana przez niego bryła przyciąga i zbiera w sobie oczekiwania i fan- tazje dotyczące pomnika, który miałby stanąć w tym miejscu.